Chapter 4 (Balbharati) · Class 10 Maharashtra SSC · MCQ Test
Financial Planning (आर्थिक नियोजन) MCQ Test — Class 10 Maharashtra SSC
Practice 10 multiple-choice questions with instant answer reveal and explanations.
Financial Planning (आर्थिक नियोजन) — MCQ Questions
1वस्तू आणि सेवा कर (GST) मध्ये _______ आणि _______ यांचा समावेश असतो, जेव्हा व्यवहार एकाच राज्यामध्ये होतो.
Show Answer+
Answer: B. CGST आणि SGST
Hint: एकाच राज्याच्या हद्दीत होणाऱ्या कोणत्याही वस्तू किंवा सेवांच्या पुरवठ्यावर केंद्र सरकार आणि राज्य सरकार असे दोन्ही कर आकारतात. त्या करांची नावे आठवा.
Solution:
जेव्हा वस्तू आणि सेवांचा पुरवठा एकाच राज्यामध्ये होतो, तेव्हा दोन प्रकारचे GST आकारले जातात: केंद्रीय वस्तू आणि सेवा कर (CGST) आणि राज्य वस्तू आणि सेवा कर (SGST).
CGST केंद्र सरकारकडे जमा होतो, तर SGST राज्य सरकारकडे जमा होतो. दोन्ही कर समान दराने आकारले जातात.
2जर एखाद्या वस्तूवर एकूण 18% GST आकारला गेला असेल, तर CGST चा दर किती असेल?
Show Answer+
Answer: A. 9%
Hint: एकाच राज्यामध्ये वस्तू आणि सेवांवर आकारला जाणारा GST हा CGST आणि SGST मध्ये विभागला जातो. त्यांच्या दरांमध्ये काय संबंध असतो याचा विचार करा.
Solution:
जेव्हा GST आकारला जातो, तेव्हा CGST (केंद्रीय वस्तू आणि सेवा कर) आणि SGST (राज्य वस्तू आणि सेवा कर) हे दोन्ही समान दराने आकारले जातात.
म्हणून, जर एकूण GST 18% असेल, तर CGST दर हा एकूण GST दराच्या निम्मा असेल.
CGST दर = $\frac{18\%}{2}$ = 9%
3एका वस्तूची करपात्र किंमत (Taxable Value) ₹5000 आहे आणि त्यावर 12% GST आकारला जातो. तर, त्या वस्तूची एकूण किंमत किती असेल?
Show Answer+
Answer: A. ₹5600
Hint: एकूण किंमत काढण्यासाठी, करपात्र किमतीमध्ये GST ची रक्कम मिळवावी लागते. प्रथम GST ची रक्कम किती आहे हे काढा.
Solution:
वस्तूची करपात्र किंमत = ₹5000
GST दर = 12%
GST ची रक्कम = करपात्र किमतीच्या 12% = $5000 \times \frac{12}{100}$ = ₹600
वस्तूची एकूण किंमत = करपात्र किंमत + GST ची रक्कम = ₹5000 + ₹600 = ₹5600
4खालीलपैकी कोणते विधान कर बीजकासंदर्भात (Tax Invoice) *अयोग्य* आहे?
Show Answer+
Answer: C. कर बीजकामध्ये फक्त वस्तूची करपात्र किंमत नमूद केलेली असते, GST नाही.
Hint: कर बीजक (Tax Invoice) हे GST कायद्यानुसार दिले जाणारे एक महत्त्वाचे दस्तऐवज आहे. त्यात कोणत्या माहितीचा समावेश असणे बंधनकारक आहे, याचा विचार करा.
Solution:
कर बीजकामध्ये पुरवठादाराचे (Supplier) नाव, पत्ता, GSTIN, बीजक क्रमांक, तारीख, ग्राहकाचे नाव (असल्यास), वस्तूचे नाव, HSN कोड, वस्तूची संख्या, दर, करपात्र किंमत, GST दर (CGST, SGST/IGST), GST ची रक्कम आणि एकूण देय रक्कम या सर्व बाबींचा समावेश असतो.
म्हणून, 'कर बीजकामध्ये फक्त वस्तूची करपात्र किंमत नमूद केलेली असते, GST नाही' हे विधान अयोग्य आहे. कर बीजकात GST ची रक्कम स्पष्टपणे नमूद केलेली असते.
5'इनपुट टॅक्स क्रेडिट' (Input Tax Credit - ITC) म्हणजे काय?
Show Answer+
Answer: B. उत्पादकाने खरेदी केलेल्या मालावर भरलेल्या GST ची सूट.
Hint: इनपुट टॅक्स क्रेडिट ही एक यंत्रणा आहे जी व्यवसायांना त्यांनी खरेदी केलेल्या इनपुटवर भरलेल्या GST ची भरपाई करण्यास मदत करते, जेणेकरून 'करारावर कर' (tax on tax) टाळता येतो.
Solution:
इनपुट टॅक्स क्रेडिट (ITC) म्हणजे व्यवसायाने वस्तू किंवा सेवा खरेदी करताना (म्हणजे 'इनपुट'वर) जो GST भरला आहे, तो त्यांनी त्यांच्या ग्राहकांकडून गोळा केलेल्या GST मधून वजा करण्याची परवानगी.
यामुळे, व्यवसायाला फक्त 'अतिरिक्त मूल्य' (value added) वरच कर भरावा लागतो आणि करावर कर आकारणी टाळली जाते.
6समभागांच्या (Shares) संदर्भात खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे?
Show Answer+
Answer: B. समभागाची दर्शनी किंमत कंपनी ठरवते आणि ती सहसा स्थिर असते.
Hint: दर्शनी किंमत (Face Value) आणि बाजारभाव (Market Value) यांच्यातील फरक समजून घ्या. दर्शनी किंमत ही कंपनीच्या नोंदीनुसार असते, तर बाजारभाव हा बाजारातील मागणी-पुरवठ्यावर अवलंबून असतो.
Solution:
दर्शनी किंमत (Face Value - FV) ही समभागावर छापलेली किंमत असते आणि ती कंपनीच्या दस्तऐवजांमध्ये नोंदवलेली असते. ती सहसा स्थिर असते आणि कंपनीने सुरुवातीला ठरवलेली असते.
बाजारभाव (Market Value - MV) हा बाजारात समभाग कोणत्या किमतीला खरेदी-विक्री होत आहे हे दर्शवतो. तो मागणी आणि पुरवठ्यानुसार सतत बदलतो.
लाभांश (Dividend) हा सहसा दर्शनी किमतीवर (Face Value) आधारित टक्केवारीनुसार दिला जातो, बाजारभावावर नाही.
म्हणून, 'समभागाची दर्शनी किंमत कंपनी ठरवते आणि ती सहसा स्थिर असते' हे विधान सत्य आहे.
7एका समभागाची दर्शनी किंमत (Face Value) ₹100 आहे. कंपनीने 15% लाभांश (Dividend) जाहीर केला. तर, प्रति समभाग किती लाभांश मिळेल?
Show Answer+
Answer: A. ₹15
Hint: लाभांश (Dividend) हा सहसा समभागाच्या दर्शनी किमतीवर (Face Value) आधारित टक्केवारीनुसार दिला जातो.
Solution:
समभागाची दर्शनी किंमत (FV) = ₹100
जाहीर केलेला लाभांश दर = 15%
प्रति समभाग लाभांश = दर्शनी किमतीच्या 15% = $100 \times \frac{15}{100}$
प्रति समभाग लाभांश = ₹15
8सुनीलने ₹500 बाजारभावाने (Market Value) 200 समभाग विकत घेतले. जर दलालीचा (Brokerage) दर 0.5% असेल, तर सुनीलला दलालीपोटी किती रुपये द्यावे लागतील?
Show Answer+
Answer: A. ₹500
Hint: दलाली (Brokerage) ही नेहमी समभागांच्या एकूण बाजारभावावर (Total Market Value) काढली जाते. प्रथम एकूण बाजारभाव किती आहे हे निश्चित करा.
Solution:
एक समभागाचा बाजारभाव = ₹500
विकत घेतलेल्या समभागांची संख्या = 200
समभागांची एकूण बाजारभाव किंमत = $500 \times 200$ = ₹1,00,000
दलालीचा दर = 0.5%
दलालीची रक्कम = एकूण बाजारभावाच्या 0.5% = $1,00,000 \times \frac{0.5}{100}$ = $1,00,000 \times \frac{5}{1000}$ = ₹500
9मागील प्रश्नातील माहितीनुसार (सुनीलने ₹500 बाजारभावाने 200 समभाग विकत घेतले, दलाली 0.5%), जर दलालीवर 18% GST आकारला जात असेल, तर सुनीलला GST पोटी किती रुपये द्यावे लागतील?
Show Answer+
Answer: A. ₹90
Hint: मागील प्रश्नात तुम्ही दलालीची रक्कम काढली होती. आता त्या दलालीच्या रकमेवर 18% GST काढा.
Solution:
मागील प्रश्नानुसार, दलालीची रक्कम = ₹500
दलालीवरील GST दर = 18%
दलालीवरील GST ची रक्कम = दलालीच्या रकमेच्या 18% = $500 \times \frac{18}{100}$
दलालीवरील GST ची रक्कम = ₹90
10आर्थिक नियोजन (Financial Planning) का महत्त्वाचे आहे?
Show Answer+
Answer: B. भविष्यातील आर्थिक गरजा पूर्ण करण्यासाठी आणि उद्दिष्टे साध्य करण्यासाठी.
Hint: आर्थिक नियोजन म्हणजे आपल्या पैशाचे व्यवस्थापन करणे जेणेकरून आपण सध्याच्या आणि भविष्यातील आर्थिक गरजा पूर्ण करू शकू. त्याचे व्यापक उद्दिष्ट काय आहे याचा विचार करा.
Solution:
आर्थिक नियोजन हे केवळ कर वाचवण्यासाठी किंवा कर्ज घेण्यासाठी नसते, तर ते आपल्या उत्पन्नाचे, खर्चाचे, बचतीचे आणि गुंतवणुकीचे व्यवस्थापन करून भविष्यातील आर्थिक उद्दिष्टे (उदा. घर घेणे, शिक्षण, निवृत्ती) साध्य करण्यासाठी महत्त्वाचे असते.
हे प्रत्येक व्यक्तीसाठी महत्त्वाचे आहे, केवळ श्रीमंत लोकांसाठी नाही.
Want more questions?
Practice 60+ questions with AI-powered doubt clearing and step-by-step solutions.
Tips for Financial Planning (आर्थिक नियोजन) MCQs
- 1Read each question carefully and identify what is being asked before looking at the options.
- 2Try to solve the problem mentally or on paper first, then match your answer with the options.
- 3Use elimination — rule out clearly wrong options to improve your chances even when unsure.
- 4Check units, signs, and edge cases — these are common traps in Financial Planning (आर्थिक नियोजन) MCQs.
- 5Review your mistakes after completing the test to build lasting understanding.
Master Financial Planning (आर्थिक नियोजन) on SparkEd
Go beyond MCQs. Practice at three difficulty levels with instant feedback, solutions, and an AI coach to clear every doubt.
Start PractisingSparkEd Maths offers free MCQ tests for Class 1-10 across 7 education boards. All questions are aligned to the 2025-26 syllabus with step-by-step solutions and AI-powered doubt clearing.