Chapter 1 (Balbharati) · Class 6 Maharashtra SSC · MCQ Test

Basic Concepts in Geometry (भूमितीतील मूलभूत संकल्पना) MCQ Test — Class 6 Maharashtra SSC

Practice 10 multiple-choice questions with instant answer reveal and explanations.

Basic Concepts in Geometry (भूमितीतील मूलभूत संकल्पना) — MCQ Questions

1खालीलपैकी कोणते विधान 'बिंदू' (Point) या भूमितीय संकल्पनेचे योग्य वर्णन करते?

A.A) बिंदूला लांबी, रुंदी आणि उंची असते.
B.B) बिंदूला केवळ लांबी आणि रुंदी असते.
C.C) बिंदूला कोणतेही परिमाण (dimension) नसते, तो केवळ स्थान (position) दर्शवतो.
D.D) बिंदू म्हणजे एका सरळ रेषेचा छोटा भाग.
Show Answer+

Answer: C) बिंदूला कोणतेही परिमाण (dimension) नसते, तो केवळ स्थान (position) दर्शवतो.

Hint: बिंदू हा भूमितीतील सर्वात मूलभूत घटक आहे. त्याचे स्वरूप खूप लहान असते.

Solution:

भूमितीमध्ये, बिंदू ही एक मूलभूत संकल्पना आहे जी केवळ स्थान दर्शवते.

त्याला लांबी, रुंदी किंवा उंची यांसारखे कोणतेही परिमाण (dimension) नसते.

तो फक्त कागदावर किंवा जागेतील एक निश्चित स्थान दर्शवण्यासाठी वापरला जातो.

2रेषाखंड (Line Segment) बद्दल खालीलपैकी कोणते विधान सत्य आहे?

A.A) रेषाखंडाला दोन अंत्यबिंदू असतात आणि त्याची लांबी निश्चित असते.
B.B) रेषाखंडाला आरंभबिंदू असतो पण अंत्यबिंदू नसतो.
C.C) रेषाखंडाला निश्चित लांबी नसते आणि तो दोन्ही बाजूंनी अमर्याद असतो.
D.D) रेषाखंडाला अंत्यबिंदू नसतात पण तो एका दिशेने अमर्याद असतो.
Show Answer+

Answer: A) रेषाखंडाला दोन अंत्यबिंदू असतात आणि त्याची लांबी निश्चित असते.

Hint: रेषाखंड म्हणजे रेषेचा एक मर्यादित भाग. त्याचे दोन शेवटचे बिंदू असतात.

Solution:

रेषाखंड (Line Segment) हा रेषेचा एक भाग असतो.

त्याला दोन अंत्यबिंदू (endpoints) असतात, ज्यामुळे त्याची लांबी निश्चित असते.

उदाहरणार्थ, $AB$ हा रेषाखंड बिंदू $A$ पासून बिंदू $B$ पर्यंतचा भाग दर्शवतो.

3दिलेली आकृती (जी दोन्ही बाजूंनी बाणांनी दर्शविली आहे) कशाचे प्रतिनिधित्व करते?

A.A) बिंदू (Point)
B.B) रेषा (Line)
C.C) रेषाखंड (Line Segment)
D.D) किरण (Ray)
Show Answer+

Answer: B) रेषा (Line)

Hint: बाण (arrows) हे अमर्याद विस्ताराचे प्रतीक आहेत. विचार करा, कशाचा विस्तार दोन्ही बाजूंनी अमर्याद असतो?

Solution:

भूमितीमध्ये, दोन्ही बाजूंनी बाणांनी दर्शविलेली आकृती ही रेषा (Line) दर्शवते.

रेषा म्हणजे बिंदूंचा असा संच जो दोन्ही दिशांना अमर्यादपणे विस्तारतो आणि तिला कोणतीही निश्चित लांबी नसते.

रेषाखंडाला दोन अंत्यबिंदू असतात, तर किरणाला एक आरंभबिंदू आणि एका दिशेने अमर्याद विस्तार असतो.

4एक भूमितीय आकार ज्याला एक आरंभबिंदू असतो आणि तो एकाच दिशेने अमर्यादपणे विस्तारत जातो, त्याला काय म्हणतात?

A.A) रेषा (Line)
B.B) रेषाखंड (Line Segment)
C.C) प्रतल (Plane)
D.D) किरण (Ray)
Show Answer+

Answer: D) किरण (Ray)

Hint: सूर्याची किरणे या संकल्पनेचे उत्तम उदाहरण आहेत. ती एका बिंदूतून (सूर्य) सुरू होतात आणि एकाच दिशेने पसरतात.

Solution:

ज्या भूमितीय आकाराला एक आरंभबिंदू असतो आणि तो एकाच दिशेने अमर्यादपणे विस्तारत जातो, त्याला किरण (Ray) असे म्हणतात.

उदाहरणार्थ, टॉर्चमधून बाहेर पडणारा प्रकाश हा किरणाचे उत्तम उदाहरण आहे.

रेषेला अंत्यबिंदू नसतात, रेषाखंडाला दोन अंत्यबिंदू असतात, तर प्रतल हा एक सपाट पृष्ठभाग असतो.

5खालीलपैकी कोणते प्रतल (Plane) चे उत्तम उदाहरण आहे?

A.A) टेबलाची सपाट पृष्ठभाग
B.B) पेन्सिलची टोक
C.C) एक दोरा
D.D) एक घन (cube)
Show Answer+

Answer: A) टेबलाची सपाट पृष्ठभाग

Hint: प्रतल ही एक सपाट, दोन-मितीय (two-dimensional) पृष्ठभाग असते जी सर्व दिशांना अमर्यादपणे विस्तारते. वास्तविक जीवनात, आपण तिच्या मर्यादित भागांना प्रतल म्हणून पाहतो.

Solution:

प्रतल (Plane) म्हणजे एक सपाट, गुळगुळीत पृष्ठभाग जो सर्व दिशांना अमर्यादपणे विस्तारतो.

टेबलाची सपाट पृष्ठभाग, भिंतीचा पृष्ठभाग किंवा ब्लॅकबोर्डचा पृष्ठभाग ही प्रतलाची चांगली उदाहरणे आहेत, जरी ती मर्यादित असली तरी ती प्रतलाचा एक भाग दर्शवतात.

पेन्सिलची टोक बिंदूचे, दोरा रेषेचे आणि घन (cube) त्रिमितीय आकाराचे उदाहरण आहे.

6एकाच सरळ रेषेवर असलेल्या तीन किंवा अधिक बिंदूंना काय म्हणतात?

A.A) समांतर बिंदू (Parallel Points)
B.B) संरेषीय बिंदू (Collinear Points)
C.C) असंरेषीय बिंदू (Non-collinear Points)
D.D) प्रतिच्छेदन बिंदू (Intersection Points)
Show Answer+

Answer: B) संरेषीय बिंदू (Collinear Points)

Hint: 'संरेषीय' या शब्दाचा अर्थ समजून घ्या. 'सं' म्हणजे 'सोबत' आणि 'रेषीय' म्हणजे 'रेषेवरील'.

Solution:

जेव्हा तीन किंवा अधिक बिंदू एकाच सरळ रेषेवर येतात, तेव्हा त्यांना संरेषीय बिंदू (Collinear Points) असे म्हणतात.

याउलट, जे बिंदू एका सरळ रेषेवर नसतात, त्यांना असंरेषीय बिंदू (Non-collinear Points) म्हणतात.

संरेषीय बिंदू हे भूमितीतील एक महत्त्वाचे मूलभूत संकल्पना आहे.

7तीन असंरेषीय बिंदूंमधून (non-collinear points) जाणाऱ्या किती रेषा काढता येतात?

A.A) 1
B.B) 2
C.C) 3
D.D) 6
Show Answer+

Answer: C) 3

Hint: कल्पना करा की तुमच्याकडे तीन बिंदू आहेत जे एका सरळ रेषेत नाहीत. प्रत्येक दोन बिंदूंना जोडून एक रेषा काढण्याचा प्रयत्न करा.

Solution:

दोन भिन्न बिंदूंमधून फक्त एकच रेषा जाते.

जर आपल्याकडे तीन असंरेषीय बिंदू $A$, $B$ आणि $C$ असतील, तर आपण त्यांना जोडून तीन भिन्न रेषा काढू शकतो: रेषा $AB$, रेषा $BC$ आणि रेषा $AC$.

या तीन रेषांमुळे एक त्रिकोण तयार होतो. म्हणून, तीन असंरेषीय बिंदूंमधून 3 रेषा काढता येतात.

8दोन रेषा एकमेकींना कधीही छेदत नसतील आणि त्यांच्यातील अंतर नेहमी समान राहत असेल, तर त्यांना काय म्हणतात?

A.A) छेदणाऱ्या रेषा (Intersecting Lines)
B.B) एकसंपाती रेषा (Concurrent Lines)
C.C) लंब रेषा (Perpendicular Lines)
D.D) समांतर रेषा (Parallel Lines)
Show Answer+

Answer: D) समांतर रेषा (Parallel Lines)

Hint: रेल्वेचे रुळ हे या प्रकारच्या रेषेचे उत्तम उदाहरण आहे. ते कधीही एकमेकांना छेदत नाहीत.

Solution:

ज्या दोन रेषा एकाच प्रतलात असतात, एकमेकींना कधीही छेदत नाहीत आणि त्यांच्यातील लंब अंतर नेहमी समान असते, त्यांना समांतर रेषा (Parallel Lines) म्हणतात.

रेल्वेचे रुळ, वहीच्या पानांवरील रेषा ही समांतर रेषांची दैनंदिन जीवनातील उदाहरणे आहेत.

छेदणाऱ्या रेषा एकमेकांना एका बिंदूत छेदतात, तर लंब रेषा एकमेकांना काटकोनात छेदतात.

9जेव्हा तीन किंवा अधिक रेषा एकाच बिंदूतून जातात, तेव्हा त्या रेषांना काय म्हणतात?

A.A) समांतर रेषा (Parallel Lines)
B.B) असंरेषीय रेषा (Non-collinear Lines)
C.C) एकसंपाती रेषा (Concurrent Lines)
D.D) लंब रेषा (Perpendicular Lines)
Show Answer+

Answer: C) एकसंपाती रेषा (Concurrent Lines)

Hint: या संकल्पनेमध्ये 'एक' म्हणजे 'एकच' आणि 'संपाती' म्हणजे 'भेटणे' किंवा 'छेदणे'.

Solution:

जेव्हा तीन किंवा अधिक रेषा एकाच बिंदूतून जातात, तेव्हा त्या रेषांना एकसंपाती रेषा (Concurrent Lines) असे म्हणतात.

ज्या बिंदूत या सर्व रेषा छेदतात, त्याला संपात बिंदू (Point of Concurrence) असे म्हणतात.

हे संकल्पना त्रिकोणाच्या मध्यगा, शिरोलंब किंवा कोनदुभाजक यांच्या संपात बिंदूंमध्ये दिसून येते.

10दोन भिन्न रेषा एकमेकांना जास्तीत जास्त किती बिंदूंमध्ये छेदू शकतात?

A.A) 0
B.B) 1
C.C) 2
D.D) अमर्याद (Infinite)
Show Answer+

Answer: B) 1

Hint: दोन सरळ रेषा कशा दिसतात याची कल्पना करा. त्या जर एकमेकांना छेदल्या, तर त्या किती ठिकाणी एकमेकांना स्पर्श करतील?

Solution:

भूमितीच्या नियमानुसार, दोन भिन्न सरळ रेषा एकमेकांना जास्तीत जास्त एकाच बिंदूत छेदू शकतात.

जर त्या एकापेक्षा जास्त बिंदूंमध्ये छेदत असतील, तर त्या भिन्न रेषा नसून त्या एकच रेषा असतील.

जर त्या समांतर असतील तर त्या एकमेकांना कधीही छेदणार नाहीत (0 बिंदू).

Want more questions?

Practice 60+ questions with AI-powered doubt clearing and step-by-step solutions.

Practice More

Tips for Basic Concepts in Geometry (भूमितीतील मूलभूत संकल्पना) MCQs

  • 1Read each question carefully and identify what is being asked before looking at the options.
  • 2Try to solve the problem mentally or on paper first, then match your answer with the options.
  • 3Use elimination — rule out clearly wrong options to improve your chances even when unsure.
  • 4Check units, signs, and edge cases — these are common traps in Basic Concepts in Geometry (भूमितीतील मूलभूत संकल्पना) MCQs.
  • 5Review your mistakes after completing the test to build lasting understanding.

Master Basic Concepts in Geometry (भूमितीतील मूलभूत संकल्पना) on SparkEd

Go beyond MCQs. Practice at three difficulty levels with instant feedback, solutions, and an AI coach to clear every doubt.

Start Practising

SparkEd Maths offers free MCQ tests for Class 1-10 across 7 education boards. All questions are aligned to the 2025-26 syllabus with step-by-step solutions and AI-powered doubt clearing.