Chapter 10 (Balbharati) · Class 6 Maharashtra SSC · MCQ Test
Mensuration (मोजमाप) MCQ Test — Class 6 Maharashtra SSC
Practice 10 multiple-choice questions with instant answer reveal and explanations.
Mensuration (मोजमाप) — MCQ Questions
1खालीलपैकी घनाकृतीचे (cuboid) कोणते वर्णन योग्य आहे?
Show Answer+
Answer: आयताकृती पृष्ठभाग आणि सरळ कडा असलेली त्रिमितीय वस्तू.
Hint: घनाकृती ही एक विशिष्ट प्रकारची त्रिमितीय वस्तू आहे. तिच्या पृष्ठभागांचा आकार आठवा.
Solution:
घनाकृती (cuboid) ही एक त्रिमितीय वस्तू आहे जी सहा आयताकृती पृष्ठभागांनी, बारा सरळ कडांनी आणि आठ शिरोबिंदूंनी बनलेली असते.
म्हणून, आयताकृती पृष्ठभाग आणि सरळ कडा असलेले वर्णन सर्वात योग्य आहे.
2एका घनाकृतीला (cuboid) एकूण किती पृष्ठभाग (faces) असतात?
Show Answer+
Answer: 6
Hint: घरामध्ये किंवा शाळेत दिसणाऱ्या खोक्याचा विचार करा. त्याला किती बाजू असतात?
Solution:
घनाकृतीला (cuboid) लांबी, रुंदी आणि उंची असे तीन परिमाण असतात.
त्याला समोरासमोर तीन जोड्यांमध्ये एकूण 6 पृष्ठभाग असतात (वरचा आणि खालचा, पुढील आणि मागील, डावा आणि उजवा).
3एखाद्या वस्तूने व्यापलेली जागा मोजण्यासाठी कोणत्या एककाचा (unit) वापर केला जातो?
Show Answer+
Answer: घ. सेमी (cm³)
Hint: जागा व्यापणे म्हणजे त्या वस्तूचे घनफळ (volume) मोजणे. घनफळासाठी कोणते एकक वापरले जाते?
Solution:
एखाद्या वस्तूने व्यापलेली जागा म्हणजे तिचे घनफळ (volume) होय.
घनफळ मोजण्यासाठी घनमितीय एककांचा वापर केला जातो, जसे की घन सेंटीमीटर (cm³) किंवा घन मीटर (m³).
चौ. सेमी (cm²) हे क्षेत्रफळाचे एकक आहे, तर मी. (m) आणि सेमी (cm) हे लांबीचे एकक आहेत.
4एका पाण्याच्या टाकीची लांबी 2 मीटर, रुंदी 1 मीटर आणि उंची 1.5 मीटर आहे. या टाकीमध्ये किती पाणी मावेल हे शोधण्यासाठी तुम्ही काय मोजाल?
Show Answer+
Answer: टाकीचे घनफळ (Volume)
Hint: एखाद्या वस्तूमध्ये किती 'मावेल' हे शोधण्यासाठी आपण त्या वस्तूची 'आतील जागा' मोजतो. या 'आतील जागेला' काय म्हणतात?
Solution:
एखाद्या वस्तूमध्ये किती द्रव किंवा इतर पदार्थ मावेल, हे मोजण्यासाठी त्या वस्तूचे घनफळ (volume) काढले जाते.
घनफळ म्हणजे वस्तूने व्यापलेली त्रिमितीय जागा होय. पाण्याच्या टाकीच्या बाबतीत, तिच्या आत किती पाणी साठवता येईल हे घनफळाने मोजले जाते.
5खालीलपैकी कोणते विधान घनाला (cube) लागू होत नाही?
Show Answer+
Answer: घनाचे सर्व पृष्ठभाग आयताकृती असतात पण चौरसाकृती नसतात.
Hint: घनाकृती आणि घनामध्ये काय फरक आहे ते आठवा. घनाचे पृष्ठभाग कोणत्या आकाराचे असतात?
Solution:
घन (cube) हे एक विशेष प्रकारचे घनाकृती (cuboid) आहे, ज्यामध्ये लांबी, रुंदी आणि उंची समान असतात.
यामुळे, घनाचे सर्व सहा पृष्ठभाग चौरसाकृती (square) असतात.
आयताकृती पृष्ठभाग असणे हे घनाकृतीचे वैशिष्ट्य आहे, पण 'चौरसाकृती नसतात' हे विधान घनासाठी चुकीचे आहे, कारण चौरस हा एक प्रकारचा आयतच आहे.
6एका खोक्याला रंग देण्यासाठी किती रंगाची आवश्यकता असेल हे ठरवण्यासाठी तुम्ही काय मोजाल?
Show Answer+
Answer: खोक्याचे पृष्ठफळ
Hint: रंग फक्त वस्तूच्या 'बाहेरील भागाला' दिला जातो. या बाहेरील भागाच्या मापाला काय म्हणतात?
Solution:
एखाद्या वस्तूच्या बाहेरील भागाला रंग देण्यासाठी किंवा आवरण घालण्यासाठी त्या वस्तूचे पृष्ठफळ (surface area) काढले जाते.
पृष्ठफळ म्हणजे वस्तूच्या सर्व पृष्ठभागांच्या क्षेत्रफळांची बेरीज. खोक्याला रंग देण्यासाठी त्याच्या सर्व पृष्ठभागांना रंग द्यावा लागतो.
7प्रियाने 1 सेमी बाजू असलेल्या 5 घन (cubes) एकत्र जोडून एक लांब आकृती बनवली. या आकृतीचे घनफळ किती असेल?
Show Answer+
Answer: 5 घ. सेमी
Hint: प्रत्येक 1 सेमी बाजू असलेल्या घनाचे घनफळ किती असते? त्यानंतर एकूण किती घन जोडले आहेत ते पहा.
Solution:
एका 1 सेमी बाजू असलेल्या घनाचे घनफळ = 1 सेमी × 1 सेमी × 1 सेमी = 1 घ. सेमी.
प्रियाने असे 5 घन एकत्र जोडले आहेत.
म्हणून, एकूण घनफळ = 5 × (एका घनाचे घनफळ) = 5 × 1 घ. सेमी = 5 घ. सेमी.
8जर एका घनाकृतीची लांबी 4 सेमी, रुंदी 3 सेमी आणि उंची 2 सेमी असेल, तर त्याचे घनफळ किती असेल?
Show Answer+
Answer: 24 घ. सेमी
Hint: घनाकृतीचे घनफळ काढण्यासाठी लांबी, रुंदी आणि उंची यांचा गुणाकार करा. योग्य एकक वापरण्यास विसरू नका.
Solution:
घनाकृतीचे घनफळ काढण्याचे सूत्र आहे: लांबी × रुंदी × उंची.
दिलेली मापे: लांबी = 4 सेमी, रुंदी = 3 सेमी, उंची = 2 सेमी.
घनफळ = 4 सेमी × 3 सेमी × 2 सेमी = 24 घ. सेमी.
9खालीलपैकी कोणते विधान 'घनफळ' आणि 'पृष्ठफळ' यांच्यातील योग्य फरक दर्शवते?
Show Answer+
Answer: घनफळ हे वस्तूने व्यापलेली जागा दर्शवते, तर पृष्ठफळ हे वस्तूच्या बाहेरील पृष्ठभागाचे एकूण क्षेत्रफळ दर्शवते.
Hint: घनफळ म्हणजे 'आत किती मावेल' आणि पृष्ठफळ म्हणजे 'बाहेरून किती व्यापले आहे' याचा विचार करा.
Solution:
घनफळ (Volume) म्हणजे त्रिमितीय वस्तूने व्यापलेली एकूण जागा. त्याचे एकक घनमितीय (उदा. घ. सेमी) असते.
पृष्ठफळ (Surface Area) म्हणजे त्रिमितीय वस्तूच्या सर्व बाहेरील पृष्ठभागांच्या क्षेत्रफळांची बेरीज. त्याचे एकक क्षेत्रफळाचे (उदा. चौ. सेमी) असते.
म्हणून, 'घनफळ हे वस्तूने व्यापलेली जागा दर्शवते, तर पृष्ठफळ हे वस्तूच्या बाहेरील पृष्ठभागाचे एकूण क्षेत्रफळ दर्शवते' हे विधान योग्य फरक दर्शवते.
10एका 5 सेमी बाजू असलेल्या घनाचे (cube) घनफळ किती असेल?
Show Answer+
Answer: 125 घ. सेमी
Hint: घनाचे घनफळ काढण्यासाठी, त्याच्या बाजूचा तीन वेळा गुणाकार करा (बाजू × बाजू × बाजू).
Solution:
घनाचे घनफळ काढण्याचे सूत्र आहे: बाजू × बाजू × बाजू किंवा (बाजू)³.
दिलेली बाजू = 5 सेमी.
घनफळ = 5 सेमी × 5 सेमी × 5 सेमी = 125 घ. सेमी.
Want more questions?
Practice 60+ questions with AI-powered doubt clearing and step-by-step solutions.
Tips for Mensuration (मोजमाप) MCQs
- 1Read each question carefully and identify what is being asked before looking at the options.
- 2Try to solve the problem mentally or on paper first, then match your answer with the options.
- 3Use elimination — rule out clearly wrong options to improve your chances even when unsure.
- 4Check units, signs, and edge cases — these are common traps in Mensuration (मोजमाप) MCQs.
- 5Review your mistakes after completing the test to build lasting understanding.
Master Mensuration (मोजमाप) on SparkEd
Go beyond MCQs. Practice at three difficulty levels with instant feedback, solutions, and an AI coach to clear every doubt.
Start PractisingSparkEd Maths offers free MCQ tests for Class 1-10 across 7 education boards. All questions are aligned to the 2025-26 syllabus with step-by-step solutions and AI-powered doubt clearing.