Chapter 6 (Balbharati) · Class 6 Maharashtra SSC · MCQ Test
Ratio and Proportion (गुणोत्तर आणि समानुपात) MCQ Test — Class 6 Maharashtra SSC
Practice 10 multiple-choice questions with instant answer reveal and explanations.
Ratio and Proportion (गुणोत्तर आणि समानुपात) — MCQ Questions
1दोन संख्यांची तुलना भागाकाराने दर्शविणाऱ्या संबंधाला काय म्हणतात?
Show Answer+
Answer: गुणोत्तर
Hint: दोन समान प्रकारच्या राशींची तुलना भागाकाराच्या स्वरूपात व्यक्त केल्यास त्याला एक विशिष्ट नाव आहे. ते आठवा.
Solution:
दोन समान प्रकारच्या राशींची तुलना भागाकाराने केली जाते, तेव्हा त्या संबंधाला 'गुणोत्तर' असे म्हणतात.
उदाहरणार्थ, 5 आणि 10 चे गुणोत्तर 5/10 किंवा 1:2 असे लिहितात.
220 रुपये आणि 30 रुपयांचे गुणोत्तर सर्वात सोप्या रूपात कसे लिहाल?
Show Answer+
Answer: 2:3
Hint: गुणोत्तर सोपे करण्यासाठी, दोन्ही संख्यांना त्यांच्या सर्वात मोठ्या सामाईक विभाजकाने (GCD) भागा.
Solution:
दिलेल्या संख्या 20 आणि 30 आहेत.
यांचे गुणोत्तर 20:30 असे लिहिता येते.
या गुणोत्तराला सोपे करण्यासाठी, 20 आणि 30 या दोन्ही संख्यांना त्यांच्या सर्वात मोठ्या सामाईक विभाजकाने (10) भागा.
20 ÷ 10 = 2 आणि 30 ÷ 10 = 3. म्हणून, सोपे केलेले गुणोत्तर 2:3 आहे.
31 मीटर आणि 25 सेंटीमीटरचे गुणोत्तर किती आहे?
Show Answer+
Answer: 4:1
Hint: गुणोत्तर काढताना दोन्ही राशी एकाच एककात असणे आवश्यक आहे. 1 मीटरला सेंटीमीटरमध्ये रूपांतरित करा.
Solution:
गुणोत्तर काढण्यासाठी दोन्ही राशी एकाच एककात असणे आवश्यक आहे. येथे 1 मीटर आणि 25 सेंटीमीटर दिले आहे.
आपल्याला माहीत आहे की 1 मीटर = 100 सेंटीमीटर.
म्हणून, आपल्याला 100 सेंटीमीटर आणि 25 सेंटीमीटरचे गुणोत्तर काढायचे आहे.
गुणोत्तर = 100:25. याला सोपे करण्यासाठी, दोन्ही संख्यांना 25 ने भागा. 100 ÷ 25 = 4 आणि 25 ÷ 25 = 1.
म्हणून, गुणोत्तर 4:1 आहे.
4जर 3:5 हे गुणोत्तर 9:x या गुणोत्तराच्या समान असेल, तर x ची किंमत किती असेल?
Show Answer+
Answer: 15
Hint: समान गुणोत्तरात, पहिल्या गुणोत्तराच्या दोन्ही पदांना ज्या संख्येने गुणले जाते, त्याच संख्येने दुसऱ्या गुणोत्तराच्या पदांनाही गुणले जाते.
Solution:
दिलेले गुणोत्तर 3:5 आहे आणि ते 9:x च्या समान आहे. याचा अर्थ rac{3}{5} = rac{9}{x}.
आता, 3 ला 9 करण्यासाठी 3 ने गुणावे लागते (3 × 3 = 9).
म्हणून, गुणोत्तर समान ठेवण्यासाठी, 5 ला सुद्धा 3 ने गुणावे लागेल.
x = 5 × 3 = 15.
म्हणून, x ची किंमत 15 आहे.
5गणेशकडे 12 पेन्सिल आणि 4 पेन आहेत. पेन्सिल आणि पेन यांचे गुणोत्तर किती आहे?
Show Answer+
Answer: 3:1
Hint: पहिल्यांदा ज्या वस्तूचा उल्लेख केला आहे ती संख्या अंशस्थानी आणि दुसऱ्या वस्तूची संख्या छेदस्थानी घेऊन गुणोत्तर तयार करा. नंतर ते सोप्या रूपात आणा.
Solution:
गणेशकडे पेन्सिलची संख्या = 12.
गणेशकडे पेनची संख्या = 4.
पेन्सिल आणि पेन यांचे गुणोत्तर = पेन्सिलची संख्या : पेनची संख्या = 12:4.
या गुणोत्तराला सोप्या रूपात आणण्यासाठी, दोन्ही संख्यांना त्यांच्या सर्वात मोठ्या सामाईक विभाजकाने (4) भागा. 12 ÷ 4 = 3 आणि 4 ÷ 4 = 1.
म्हणून, सोप्या रूपातील गुणोत्तर 3:1 आहे.
6खालीलपैकी कोणते विधान गुणोत्तरासाठी योग्य नाही?
Show Answer+
Answer: गुणोत्तराला भिन्न एकके असू शकतात.
Hint: गुणोत्तर काढण्यासाठी, ज्या दोन राशींची तुलना केली जाते, त्यांचे एकक (units) कसे असावे लागते याचा विचार करा.
Solution:
गुणोत्तर हे दोन समान प्रकारच्या राशींची तुलना करते, त्यामुळे त्यांचे एकक समान असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, लांबीची लांबीशी तुलना, वजनाची वजनाशी तुलना.
एकदा गुणोत्तर काढले की, ते एककहीन (unitless) असते, कारण एकके एकमेकांना रद्द करतात (उदा. 5 kg : 10 kg = 1:2).
गुणोत्तर नेहमी सर्वात सोप्या रूपात व्यक्त केले जाते, ही एक सामान्य पद्धत आहे.
म्हणून, 'गुणोत्तराला भिन्न एकके असू शकतात' हे विधान योग्य नाही, कारण भिन्न एकके असलेल्या राशींचे थेट गुणोत्तर काढता येत नाही; आधी त्यांना एकाच एककात रूपांतरित करावे लागते.
7एका दुकानात 5 पेनांची किंमत ₹50 आहे, तर 1 पेनाची किंमत किती असेल?
Show Answer+
Answer: ₹10
Hint: एका वस्तूची किंमत काढण्यासाठी, एकूण किंमतीला एकूण वस्तूंच्या संख्येने भागा.
Solution:
5 पेनांची किंमत = ₹50.
1 पेनाची किंमत काढण्यासाठी, एकूण किंमतीला एकूण पेनांच्या संख्येने भागावे लागेल.
1 पेनाची किंमत = rac{ ext{एकूण किंमत}}{ ext{पेनांची संख्या}} = rac{₹50}{5}.
1 पेनाची किंमत = ₹10.
8जर 12 सफरचंदांची किंमत ₹120 असेल, तर 7 सफरचंदांची किंमत किती असेल?
Show Answer+
Answer: ₹70
Hint: प्रथम एका सफरचंदाची किंमत काढा, आणि नंतर त्या किमतीला 7 ने गुणा.
Solution:
12 सफरचंदांची किंमत = ₹120.
प्रथम एका सफरचंदाची किंमत काढूया: 1 सफरचंदाची किंमत = rac{₹120}{12} = ₹10.
आता, 7 सफरचंदांची किंमत काढण्यासाठी, एका सफरचंदाच्या किमतीला 7 ने गुणूया.
7 सफरचंदांची किंमत = 7 × ₹10 = ₹70.
9खालीलपैकी कोणत्या परिस्थितीत 'समप्रमाण' (Direct Proportion) दिसून येते?
Show Answer+
Answer: खरेदी केलेल्या पेनांची संख्या वाढल्यास त्यांची एकूण किंमत वाढणे.
Hint: समप्रमाणात, एक राशी वाढल्यास दुसरी राशी त्याच प्रमाणात वाढते आणि एक राशी कमी झाल्यास दुसरी राशी त्याच प्रमाणात कमी होते.
Solution:
समप्रमाण (Direct Proportion) म्हणजे, जेव्हा एक राशी वाढते तेव्हा दुसरी राशी देखील त्याच प्रमाणात वाढते, आणि जेव्हा एक राशी कमी होते तेव्हा दुसरी राशी देखील त्याच प्रमाणात कमी होते.
पर्याय (A) आणि (D) मध्ये, एक राशी वाढल्यास दुसरी कमी होते (व्यस्त प्रमाण - Inverse Proportion).
पर्याय (B) मध्ये, किंमत वाढल्यास खरेदी कमी होते, हे खरेदी शक्तीवर अवलंबून असते, थेट समप्रमाण नाही.
पर्याय (C) मध्ये, जर तू जास्त पेन खरेदी केलेस, तर त्यांची एकूण किंमत निश्चितपणे वाढेल. हे समप्रमाणाचे उत्तम उदाहरण आहे.
10एका वर्गात 20 मुले आणि 15 मुली आहेत. मुलांची संख्या आणि मुलींची संख्या यांचे गुणोत्तर किती?
Show Answer+
Answer: 4:3
Hint: मुलांची संख्या आणि मुलींची संख्या यांचे गुणोत्तर काढताना, दोन्ही संख्यांना त्यांच्या सर्वात मोठ्या सामाईक विभाजकाने भागा.
Solution:
मुलांची संख्या = 20.
मुलींची संख्या = 15.
मुलांची संख्या आणि मुलींची संख्या यांचे गुणोत्तर = 20:15.
या गुणोत्तराला सोप्या रूपात आणण्यासाठी, दोन्ही संख्यांना त्यांच्या सर्वात मोठ्या सामाईक विभाजकाने (5) भागा. 20 ÷ 5 = 4 आणि 15 ÷ 5 = 3.
म्हणून, सोप्या रूपातील गुणोत्तर 4:3 आहे.
Want more questions?
Practice 60+ questions with AI-powered doubt clearing and step-by-step solutions.
Tips for Ratio and Proportion (गुणोत्तर आणि समानुपात) MCQs
- 1Read each question carefully and identify what is being asked before looking at the options.
- 2Try to solve the problem mentally or on paper first, then match your answer with the options.
- 3Use elimination — rule out clearly wrong options to improve your chances even when unsure.
- 4Check units, signs, and edge cases — these are common traps in Ratio and Proportion (गुणोत्तर आणि समानुपात) MCQs.
- 5Review your mistakes after completing the test to build lasting understanding.
Master Ratio and Proportion (गुणोत्तर आणि समानुपात) on SparkEd
Go beyond MCQs. Practice at three difficulty levels with instant feedback, solutions, and an AI coach to clear every doubt.
Start PractisingSparkEd Maths offers free MCQ tests for Class 1-10 across 7 education boards. All questions are aligned to the 2025-26 syllabus with step-by-step solutions and AI-powered doubt clearing.